İbraim Paşi

Портрет: 

İBRAİM PAŞİ 1918 senesi noyabr 20-de Qırımnıñ Aluşta rayonındaki Tuvaq köyünde köylü qorantasında doğdı. 1939 senesi orta mektepni bitirgen İbraim Aqmescitteki Qırım pedagogika institutınıñ qırımtatar tili ve edebiyatı fakultetine kire. Aynı şu yılı Aluştada çıqqan "Lenin yolu" rayon gazetasında İbraimniñ "Ali" adlı birinci ikâyesi basıla. Yaş icatkârğa oquv pek kerek edi, amma o, hastalığı sebebinden ekinci kurstan ketmege mecbur ola. Cenk başlanğanda o köyde ocalıq yapa edi..

Sürgünlik vaqtında İbraim Paşi Taşkentke tüşe. Anda o çeşit qurucılıq işlerinde çalıştı. 1957 senesi "Lenin bayrağı" gazetasınıñ çıqa başlaması, edebiyatnen meraqlanğan yaşlarnı, şu cumleden İbraim Paşini de, öz etrafına celp etti. Elinde qalemi olğan İbraim gazetağa maqaleler, oçerkler yazıp turdı ve, niayet, 1963 senesi gazetada onıñ cenkten soñ yazğan "Azbarında qugosı bar" adlı ilki ikâyesi basıldı. Bu oña ruhiy quvet berdi, bundan soñ, gazeta ve jurnal saifelerinde onıñ yañı-yañı ikâyeleri ardı-sıra peyda opıp başladılar.

İbraim Paşiniñ "Çeçek ve qan" adlı birinci ikâyeler cıyıntığı 1970 senesi Ğ. Ğulam adına neşriyatta ayrı kitap olaraq dünya yüzü kördi. Bundan soñ o özüni povest janrında sınadı. İsrarlı ve sebatlı emek müsbet neticelernen yekünlendi. 1975 senesi kene şu neşriyatta onıñ "Yürek emirinen". 1978 senesi "Yıldızlı geceler" adlı povestler kitapları. 1983 senesi "Bir afta" ve 1988 senesi "Altın boyalar" adlı povest ve ikâyeler kitapları basılıp çıqtı. Bu cıyıntıqlarğa kirgen eserlerde qurucılarnıñ, köy emekçileriniñ ömürleri, emekke sadıqlıqları. temiz-pak sevgileri, keder ve qayğıları, arzu-istekleri ğayet meraqlı levhalarnen tasvir etile. Paşiniñ eserlerinde halqlar dostluğı, vatanğa sadıqlıq ayrıca yer tutmaqta. İnsanğa sevgi, maneviy yahşılıqqa davet etüv eserlerniñ esas ğayesidir.

İbraim Paşi köy ayatına bağışlap, bayağı eser yarattı. "Toq başaqlar", "Bir afta", "Altın boyalar" kibi povestlerde bu mevzu öz ifadesini taptı. On beş yıl zarfında "Lenin bayrağı" gazetasınıñ köy hocalığı bölüginiñ müdiri olıp çalışuvı, çoq kereler sovhoz ve kolhozlarda bulunuvı onıñ icadında büyükrol oynap, eserlerini canlı-ayatiy materiallarnen bayıttılar. Eserlerindeki vaqialarnıñ episi zemane ayatından alınğanlar. Mında köylüler ömüri, aile ve sevgi munasebetleri, ahlâq meseleleri. namuslı emek, tabiatnı qoruv kibi bir sıra meseleler bediiy süretge aydınlatıla. "Bir afta" povestinde müellif zemane adamınıñ obrazını yaratuvtsa, onı qaynaq ayat içindetutqan yerini kösterüvde bayağı muvafaqiyetlerge irişti.

1988 senesi İbraim Paşi özüniñ "Üzülgen zıncır" adlı birinci romanını yazıp bitirdi. Roman durğunlıq devriniñ totlı zıncırlarını üzmege tırışqan, yañıca yaşamaq, çalışmaq, fikir etmek içün küreşken adamlarğa bağışlana. Eserde cemiyetimizde olıp keçken ğayrıdan quruv ve ahlâq meseleleri köterilmeknen, ağa-qardaş Boraliyevler obrazında adamlar arasındaki munasebetlerni psihologik ceetten teren talil ve ustalıqnen aks ettire. Roman 1989 senesi "Yıldız" jurnalında basıldı (№ 5-6).

İbraim Paşi SSSR yazıcıları birliginiñ azalığına qabul olungan edi. 1993 senesi o Qırımğa qaytıp keldi. Aqmescit rayonında yaşay. 1994 senesinden Ukraina yazıcıları birliginiñ azasıdır. Onıñ soñki devirde yazğan bütün eserleri: "Belki daa körüşirmiz", Vatanğa avdet mevzusınen aşlanğanlar. Bu mevzunı o "Sıiğan pıtaq" ikâyesinde de devam etti. Bu eki ikâye ukrain tiline tercime etilip, "Krimska svitlitsâ" gazetasında derc olundı.

1998 senesi edebiyat cemaagçılığı tarafından İbraim Paşiniñ 80 yıllığı qayd olundı. Bu munasebetnen "Tavriya" neşriyatı onıñ "Canlı nişan" adlı kitabını neşir etti. Kitapqa müellifniñ "Canlı nişan" adlı ekinci romanı em de "Ana" povesti kirsetildi. Edip öz eserlerinde o ya da bu vaqianı tasvir etkende insan nasıl olmaq kerek edi degen meseleni ögge sürmey de, insan asılında ömürde nasıl edn degen fikirge üstünlik bere. Yazıcı er bir eserinde ayatnıñ müsbet ve menfiy qaramanlarını yaldızlamay, aşalamay, ömürde nasıl olsalar, öyle köstermege tırışa. Onıñ qaramanları ayatnıñ eñ qoyu, qıyın yerlerinde bulunmaqnen oşor sınavlarından da aşıqmay adım-adım keçeler. Müellif özü de 80 yaşına baqmadan aşıqmay, yavaş-yavaş ep çalışa, icat ete.

Riza Fazıl Safter Nagayev. Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı. Qısqa bir nazar. – Aqmescit, 2001. – S.435-426