Yañı dünya 24.04 2010 №15

1."Qırım - ekinci Vatanım oldı"

- dedi keçken afta bizlernen sağlıqlaşıp, yurtuna qaytqan

Türkiye Diyanet işleri idaresiniñ Qırım ve Ukrainadaki

temsilcisi Emin Patan soñki subetimizde

Em, kerçekten de, bundan dört yıl evelsi şu vazifege tayinlengen Emin oca Qırım toprağında kendini iç te musafir ya da vaqtınca kelgen bir hızmetçi kibi tutmadı. O, bir kereden qırımtatar ve rus tili derslerini alıp, şu tillerni tez vaqıtta menimsedi, bulunmağan köyü, milletimizniñ ömürinen bağlı iç bir tedbir qalmadı. Aynı onıñ hızmeti devrinde Peyğamberimizniñ "Qutlu doğum aftası" er sene bütün halq sabırsızlıqnen beklegen büyük bayramğa çevirildi, Aşure künleri ise Aşır aşı sofrası etrafına epimizni topladı, Quran-ı Kerimniñ qırımtatarca izaatı beş biñ nushada, balalar içün renkli dört kitapnıñ er biri dörter biñ nushada, Elifbe 30 biñ nushada basıldı, "Hidayet" gazetasınıñ sıfatı deñişti, Seit-Settar camisi yanında küzden yazğa qadar qadın-qızlar içün, yaz aylarında ise balalar içün Quran oquvnı ögretüv kursları çalışıp, oquv bitken soñ talebeler içün Qırım boylap kezintiler teşkilâtlandırıldı, hatıra olaraq kitap ve bahşışlar taqdim etildi. Ramazan ayında iftarlar berilip, muhtac qartlarğa yardım kösterildi, Qurban bayramında ise bazı yerlerge etlerni Emin Patannıñ şahsen kendisi yetkizdi. Ögüni alıp afu sorayım, lâkin Emin Patan kibi öz vazifesini böyle alâ derecede eda etken temsilci daa olmağan edi. Emin ocağa oğurlı yollar, vatanında hayırlı çalışmalar tilep, Qırımdan alıp keteyatqan teessuratlarınen paylaşmasını rica ettik.

- Qırımğa 2006 senesiniñ yanvar ayında kelip, ilki bir-eki ay devamında Ukraina ve Qırımda yaşağan din qardaşlarımız, bilhassa çoq facialarnı başından keçirgen qırımtatarlarnıñ yaşayışınen tanıştım, olarnıñ problem ve ihtiyaclarını ögrendim. Qırımda Milliy Meclisniñ, Qırım musulmanları müftiliginiñ idareleri, milliy neşirlerniñ iş yerlerine bardım. İşte, mında ne bar, angi meselelerni birinci nevbette çezmege yardım ete bilirmiz, ne yapıp olurmız, degen suallerni berdim kendi-kendime ve iş planımnı tizdim. Planımnıñ birinci maddesi - mındaki qardaşlarımızğa diniy bilgilerni bermek oldı. Seit-Settar medresesinde Quran oquv kurslarını açtıq. Men bellesem, pek güzel bir şekilde keçti ve öyle de devam eter, inşalla.

Ekinci yerde - diniy neşirlerniñ sayısını arttırmaq oldı. Quran-ı Kerimniñ qırımtatarca izaatınıñ neşirge azırlanmasını tezleştirdik, balalar içün türk tilinden renkli kitapçıqlarnı ana tiliñizge tercime etip, bütün milliy mekteplerge dağıttıq. Quran oqumağa ögretmezden evel qırımtatar tilinde elifbe basmaqnı zarur, dep tanıdıq ve onı otuz biñ nushada çıqarıp, er yerge dağıttıq ve dağıtamız.

İdaremizniñ müftiliknen beraber amelge keçirdigimiz leyhalardan birisi camilerde hutbelerniñ qırımtatar tilinde oqulması içün Hutbeler cıyıntığını çıqarmaq oldı. Bu - matbaa saasında yapqan işlerimizdir, bundan ğayrı, siz bunı pek yahşı bilesiñiz, milliy neşirlerde diniy mevzularda maqaleler yazıldı, radio ve televideniye vastasınen çıqışlar da yapıldı.

Diyanet işleri idaremizniñ bulundığı yerni biz pek o qadar begenmedik ve bu meydannı abadanlaştırmaq, medrese, cami içün yañı binalar qurmaq, bu yerni büyük bir diniy merkezge çevirmek teklifinde bulundıq. Leyhamızğa Türkiyedeki idaremiz qoltuttı ve yaqın zamanda mında qurucılıq, tamir işleri başlanması beklenile.

Siz menden: "Qırımdan nasıl duyğularnen ketmektesiñiz?", - dep soradıñız. Qırımğa ilki adımımnı basqan künüm nasıl duyğularnı yaşağan olsam, Qırımda soñki künde de aynı duyğularnı sezmektem. Qırımlı qardaşlarımnı iç bir zaman unutmam. Olar dünyadaki eñ güzel şeylerge lâyıqtırlar. Yıllarca Vatanlarından, dinimizden, Peyğamberimizden uzaqta qalğan qırımtatarlarnıñ kelecegi aydın olmasını tileyim ve, inşalla, öyle de olur. Qırım musulmanlarınıñ müftiligine, Milliy Mecliske, siz, jurnalistlerge, ve umumen bütün qırımtatar halqına soñsuz teşekkürlerimni bildirem.

Qırımtatar halqınıñ ögünde pek çoq mürekkep meseleler tura. Olardan biri - dinimizniñ birligini tiklemek ve pekitmektir. Şimdi mında bazı bir gruppalar areket etip, özleriniñ yañlış işlerinen, farqlı fikirlerinen şu birlikni zayıflatmaqtalar. Birisi dualar yapmañız dese, digerleri mezarlıqqa barmaqnı yasaq eteler, özara tek yabancı tilde qonuşalar. Bu saada çoq çalışmaq ve dinniñ insanlarnı ayırğan degil de, birleştirgen bir yöneliş olmasına tırışmaq zarur.

Keçken dört yıl içinde men güzel yurtuñıznı, cesür halqıñıznı sevdim. Mında oğlum Furqan birinci sınıfqa bardı. Qırım - menim ekinci Vatanım olıp qaldı.

Biz de sayğılı Emin Patan efendige gazetamıznıñ oquyıcıları adından çoqtan-çoq teşekkürler bildirdik.

Zera BEKİROVA

2.Qartbabamnıñ davulı

Halqımız nice-nice qıyınlıqlarnen ana-Vatanğa yol açtı. Ekseriyetimiz endi qaytıp keldik. Bu demek ki, öz toprağımızda yalıñız yaşamaq ve baş soqmaq içün sığınaq qurmağa degil, medeniyetimizni, sanatımıznı, bütün varlığımıznı ğayrıdan canlandırmaq içün de qaytıp keldik.

Bütün varlığımıznı, degende, elbet, şu cümleden, milliy muzıkamıznı da közde tutam. İşte, bugün milliy muzıka medeniyetimiznen bağlı olğan bir alet aqqında ikâye etmek isteyim.

Yaqında qoluma qırımtatar avaları aqqında bir kitap tüşti. Onı saifeler ekenim, İbraim qartbabamlarnıñ evinde saqlı turğan eski çalğı aleti - davulnı hatırladım.

Keçken asırnıñ 60-80-nci yıllarında qartbabam toylarda çalğan. Bunı tasvirlegen bir çoq fotoresimler de saqlanıp qalğan. Qartbabam yaşlığında çalğıcı olğanını bilgen soñ bir kün oña davulını köstermesini rica ettim. Qartbabam köz bebegi kibi saqlağan aletini kösterdi. Davul yap-yañı kibi edi, üstünde toz da yoq edi. Quşağı ipranmağan, baqır zilleri yalt-yılt yıltıray, toqmağı örselenmegen.

Qartbabamdan bu davul aqqında soraştırdım. O çoq şeylerni ikâye etti, evelki vaqıtlarda çalğı taqımları esasen nasıl aletlerden ibaret olğanını, davul avanıñ özüne has yetekçisi olğanını aytıp berdi. "Ya bu toqmaq sizge nasıl kelip tüşti?", - dep meraqlanğanımda, qartbabam, külümsirep bu toqmaqnıñ da tarihını söyledi: "Biz o vaqıt yaşağan Ferğanağa bir kün Bulğaristandan çalğıcılar ansambli keldi. Biz dostlarımıznen olarnıñ kontsertine bardıq, musafirlernen tanışıp, dostlaştıq. Çıqışları bitken soñ olarnı evlerimizge musafirlikke çağırdıq. Sağlıqlaşqanda bir çalğıcı maña bu toqmaqnı bağışladı. Soñundan Ferğananıñ pek çoq çalğıcıları maña suqlana ediler...".

Şu künü qartbabamnıñ ikâyelerinden tesirlenip, qırımtatar avalarını çaldırtıp başladıq. Qartbabam da öz davulını omuzına asıp çalıp başladı. Onıñ çalğısı bizni ağlattı, ve qırımtatar avalarına daa da meraq doğurdı. Qartbabam seksen yaşında olsa da, takt ve ritm degen şeylerni unutmağan.

İbraim qartbabam yalıboyunıñ Tuvaq köyünde balıqçı ailesinde doğğan.

Ana-babası aqşam işten qaytıp kelgen soñ dostları, qomşuları, ağa-qardaşlarınen sıq-sıq toplaşıp, eski halq yırlarını yırlay ekenler. Qartbabam, bala olıp, olarnı diqqatnen diñley eken. O, çalmağa öz başına, mustaqil ögrengen. Halq muzıkasını pek sevip, bu sevgini bütün ömüri devamında ğayıp etmegen.

Men qartbabamnıñ eski, ağır qırımtatar avalarını yırlağanını eşittim. Yırlağanda közlerinde yaş peyda ola, yırnıñ er sözçigini yüreginden keçirgeni körüne edi. Men bellesem, halq avalarına ve yırlarına olğan bu sevgi bizge de keçkendir, çünki biz de begenip diñley ve icra etemiz.

Qartbabam davuldan ğayrı mandolina da çala ve bu aletni de seve edi. Bitamnıñ aytqanına köre, raatlıq künleri qartbabam apansızdan yoq oldımı, er kes bile: demek, o evniñ eñ art odasında divanğa oturıp, mandolinasını çala, yırlaydır. İşte, o öyle raatlana eken. Muzıkadan tasil almasa da, avalarnı yahşı bile, çünki onı qalpten seze eken.

Qartbabam ve bitamnıñ "altın toyları" qayd etilgende Elvina tatam olarğa bir-eki eski qırımtatar türküsini yırladı. Bu - olar içün eñ qıymetli bahşış oldı.

Qartlar bizim qırımtatar yırlarımız ve avalarımıznıñ ne qadar güzel ve nazik olğanı aqqında nasiatlı sözler ayttılar. Soñ qartbabama mandolinasını ketirip berdik ve o öyle avalar çaldı ve yırladı ki, musafir qartlarnıñ episi yaşlıq vaqıtlarını hatırlap, ağlap yiberdiler, soñ dünyalarını unutıp, em külüşti, em oynaştılar, em yırlaştılar. Biz, torunlar, ise olarğa baqıp, olar içün pek quvandıq.

Böyleliknen, halq adetleri saqlana ve qartlardan yaşlarğa keçe.

Emir OSMAN,

Canköy rayonındaki

Volnoye köy mektebiniñ

9-ncı sınıf talebesi

3.Yollarıñız daima açıq olsun!

Biz, qırımtatar yaşları, Qırımda, ecdatlarımız biñlerce yıl devamında yaşap kelgen ve bugünde biz içün muqaddes olğan toprağımızda yaşay ekenmiz, demek bizim esas maqsadımız - tilimizni, medeniyetimizni, urf-adetlerimizni, dinimizni canlandırıp, olarnı kelecek nesiller içün saqlap qalmaqtır.

Aynı şu maqsadnen 2008 senesi Qırımnıñ çeşit köşelerinden kelgen qırımtatar yaşları toplanıp, "Qırımtatar vatanperver gruppası"nı meydanğa ketirgen ediler. Bu teşkilât qırımtatar halqınıñ medeniy ve siyasiy ayatında faal iştirak ete. Teşkilâtçılar oyun tögereklerini meydanğa ketirmek, çeşit ekskursiya ve hayriye aktsiyalarını ötkermek niyetindeler.

Aprel 18 künü teşkilâtımız Büyük-Onlar qasabasında ilk hayriye aktsiyasını ötkerdi. Tedbirniñ teşkilâtçılarından birisi Dilâver Akiyevniñ bildirgenine köre, aktsiya leykemiyanen hasta olğan 5 yaşlı Remzi Ablayevni tedaviylemek içün para toplamaq maqsadınen yapılğan.

Aktsiya teşkilâtçıları paalı tedaviylenüvge muhtac olğan balağa yardım elini uzatmaqnen bir sırada, qırımtatar yaşlarını teşkilât etrafında birleştirmek maqsadını da közde tutalar.

Bu acayip aqşamnı öz çıqışlarınen Qırımda nam qazanğan sanat erbabı Asiye Saale, Afize Yusuf qızı, Ernest Pırtıhov, "Gençlik", "Büyük-Onlar", "Elmaz" ansamblleri, birinci qırımtatar mektebiniñ talebeleri yaraştırdılar, yaşlar içün eglenceli yarışlar ötkerildi. Aqşam em faydalı, em eglenceli oldı. Men bellesem, böyle aqşamlarnı Qırımnıñ çeşit köşelerinde ötkermek kerek. "Qırımtatar vatanperver gruppası"na minnetdarlıq bildirip, yapqan işlerinde Alla qolay ketirsin, demek isteyim!

Zemine YUSUFOVA,

TMU-niñ qırımtatar ve şarq filologiyası fakultetiniñ

1-nci kurs studenti