Bekir Çoban-zade

Портрет: 

BEKİR ÇOBAN-ZADE (1893 — 1939)

Bekir Çoban-zade 1893 senesi Kefe bölgesiniñ Arğın köyünde çoban Qurtvaap aqaynıñ horantasında doğdı. İlk tasilini köy mektebinde ve orta tasilini Qarasuvbazardaki ruşdiye mektebinde aldı. 1909 senesi İstanbulğa ketip, "Sultaniye" medresesine oqumağa kirdi. Aynı zamanda andaki „Qırımtatar talebe cemiyeti" adlı siyasiy teşkilâtqa aza oldı.

1914 senesi, cihan cenki başlanması sebebinden, Qırımğa qayttı. 1915 senesi Odessağa ketip, az bir müddet andaki institutlardan birinde rusça oqudı. 1916 senesi Macaristanğa yollanıp, Budapeşt universitetiniñ şarq tilleri şübesine kirdi. Universitette oqudığı zaman, XIII asırğa ait „Kodeks kumanikus" adınen belli olğan qırımtatar yazma yadikârlığı üzerinde çalışaraq, 1919 senesi onı doktorlıq dissertatsiya sıfatında qorçalap professorlıq ilmiy unvanını qazandı. Bir qaç vaqıtlar Budapeşt ve Lozanna universitetlerinde çalıştı, 1920 senesi Qırımğa qaytıp, Totayköydeki pedagogika tehnikumında ocalıq etti. 1922 senesi Qırım universitetiniñ şarq şübesine işke kirdi. 1924 senesinden repressiyağa oğramasına qadar Azerbaycan universitetinde çalıştı. Öz deviriniñ eñ körümli türkşınaslarından olaraq onlarnen ilmiy maqale ve kitaplar neşir etti.

„Anañ qayda?" adlı ilk şiiri 1913 senesi İstanbulda çıqqan „Yaş tatar yazıları" mecmuasında neşir olundı. Bir çoq şiirleri 1928 senesi Aqmescitte basılğan „Boran" toplamında, 1935 senesi Rumıniyada çıqqan „Qırım şiirleri" cıyıntığında, 1955 senesi İstanbulda Battal Taymaz tarafından azırlanğan „Qırımlı Bekir Çoban-zadeniñ şiirleri" kitabında ve 1971 senesi Taşkentte basılğan „Şiirler" toplamında dünya yüzüni kördiler.

Bediy icadınıñ eñ gürdeli deviri — Budapeştte oquğan vaqıtı edi. O yılları yazıp qaldırğan „Qaval sesleri" adlı elyazması yaqınlarda Türkiyede neşir olundı.

 İsmail Kerimov / Eki dünya arasında. – 1995