Yañı dünya 10.04 2010 №13

1.Eñ büyük arzumız – ötmekke toymaq edi
Sürgünlik aqqında hatırlavlar

Umumen alğanda bizler oquvğa (tasil almaq manasında degil) suvuqça baqamız. Bu quru sözler degil, "Maarifçi"niñ "Eñ yahşı oca" konkursınıñ seçiminde böyle neticege kelgen ediler. Anda qayd etilgenine köre, seçimde iştirak etken ocalar sade suallerge cevap berip olamaylar, añlaşılğanına köre, ana tilimizde çıqqan gazetalarımıznı, "Yıldız"ımıznı oqumaylar.
Milletimizge qarşı canhavarlıq etilse de, o vaqıttan berli çoq yıllar keçti. Buña baqmadan, yara yıl-yıldan daa accılaşa, faciamıznıñ aqibetiniñ türlü tarafları keskinleşe. Eki nesilimiz milliy müitte ne oqudı, ne terbiyelendi. Endi ğayrıdan tiklenmek içün ana tilimizge, dinimizge, medeniyetimizge, urf-adetlerimizge yapışmaq kerekmiz.

Men, Şeyh-zade Halüq Noman oğlu 1934 senesi  mayıs 21-de Qarasuvbazar şeeriniñ Toqal cami maallesinde oca Şeyh-zade Noman Abdulme¬cit şeyh oğlu ve Esma-şerfe Celâl hatip qızı ailesinde doğğanım. Ailemizde menden üyken üç aptem – Rana (1926), Saadet (1928), Nikâr (1931) bar edi. Nikâr aptem 1937 senesi skarlatina hastalığından vefat etken. Eñ üykenimiz – Reşad ağamız (1918) qorantamızda doğmuştan da yaqın olıp, eki doğmuş ağa¬mız ola edi. Ablâlim enişte – babamıznen Zeyde-şerfe tize anamıznıñ üyken oğulları. Olarnıñ qorantasını 1929 senesi İçki rayonı Qılçora köyünden kulak, dep Uralğa sürgün etkenlerinde, babam Reşad ağamnı oğullıqqa qanuniy resmiyleştire ve birinci oğlu Şeyh-zade Reşad Nomanoviç ola. Şu sebepten men doğğanımnen qorantamız 7 can ola. Babam Zıncırlı medresede, İstanbuldaki Mercan medresesinde ¬oqup, 1921 senesinden Qırımda ¬ocalıq işini başlay, lâkin çoqqa barmay babasını "lişön prhava" etip şeyhligi sebebinden babama da Qarasuvbazarda ocalıqnı yasaq eteler. O qorantasınen doğğan şeerini terk etip, NKVDden saqlanıp, Eski Qırım, Kefe, Aqyar, Kerç şeerlerinde ocalıq etmege mecbur ola.
NKVDcılar babamnıñ canına o qadar yetkenler ki, o közleriniñ zayıflığına baqmadan, 1943 senesi bolşevikler zulumına qarşı "Çerik asır" poemasını yazıp "Azat Qrım" gazetasında bastıra. Çoqqa barmay Sadreddin oca ve daa bir ocanen Qırımnı terk etip keteler.
1944 senesi mayıs 18 gecesi eki sovet soldatı ve bir ofitser kelip, qapımıznı urdılar. Anam qapını açtı, ofitser soldatlarnen bizlerge azırlanıp çıqmağa 15 daqqa berdiler. Anam üç balasını yuqulı-yavlı toplap, vesiqalarımıznı alıp evden çıqtıq. O qısqa vaqıt içinde bütün qomşu evlerden de silâlı soldatlar qırımtatarlarnı meydanğa aydadılar. Bizge soldatlarnen kelgen ofitser – kapitan Belousov ebediy miyimde qaldı. Bütün halqnı cıyıştırıp maşinalarğa yüklemege başladılar. Maşinalarnı rıq toldurıp ög köşelerine eki silâlı soldat tiklediler, olarnıñ da ştıklı tüfekleri olğanı közümniñ ögünde qaldı. Şundan bizim milletimizge, onıñle bizim dört canlı qorantamızğa ahırzaman zulumlığı başlandı. Bütün halqnı iñletip, bizlerni Qarasuvdan Seitler demiröl stantsiyasına alıp bardılar ve vagonlarğa boşattılar. Vagonlarnı şıplama toldurıp qapılarnı tıştan pekitip, eşelonnı yönettiler. O mal taşığan vagonlarnıñ eki ufaq penceresi de reşetkalanğan edi. Poyezd yönegen soñ vagonda bir-eki aqay (qalğanları balalar, qadınlar ve qartlar) bir çareler etip, vagonnıñ köşesinde polnı teşip kenefke keliştirgen ediler. Er kes poyezd toqtağan vaqıtta acele yemek azırlav çarelerni köre edi. Suvsızlıqtan pek çekişe edik, şu şaraitlerge dayanalmay ölgenler de oldı. Poyezd toqtağanda konvoy qapını açıp: "Ölgenler barmı?", – dep soray edi, mevtalarnı tüşürip demiröl boyunda qaldıra ediler. Qaysı stantsiyada bilmem, konvoy muqaytlığını boşatqanda anam Adil-Seit dayı babamlarnıñ da qorantası olğan eşelon şu stantsiyada toqtağan, dep eşitken. Anam bizlerni qaldırıp vagonlarnıñ astından keçip ağasınen soñki sefer körüşip sağlıqlaşıp kelgen edi. Şu stantsiyadan yollar ayırılıp, olar Özbekistannıñ Namangan şeerine tüşkenler, bizlerni ise Uralnıñ dağlarına alıp kettiler. Eşelonımıznı Berezniki stantsiyasına ketirgen soñ eşelonnı eki parohodğa bölüp yüklediler ve Kama özeninden Molotov oblastınıñ törüne aydadılar. Kama özeniniñ yoqarlarında parohod keçip olamağanından bizlerni barjalarğa yüklep, kiyik bir özen-dağ yalısına ketirip tüşürdiler, andan cayav Salım degen köyge ketirdiler. Adamlarnı köy çetinde tögerek ağaçtan qurulğan klub degen yerge tüşürdiler. Bizim qorantamız da şu klubnıñ bir büyük hanesinde 20-25 qorantanen bir çetke sığındı.
Barğanımıznıñ ekinci kününde er kesniñ vesiqalarını cı¬yıp aldılar, bir daa biz olarnı körmedik. Şu künü de işke yara¬ğanlarnı dağ kesüvge aydadılar. Aş-suv meselesi pek ağır edi. İşlegenlerge -500 gramm, işlemegenlerge -200 gramm ötmek payogı bere ediler. Ket-kete payok meselesi biraz tüzeldi, lâkin eñ büyük arzumız – ötmekke toymaq edi. Şu vaqıtta maña bir vaqia pek tesir etken edi. Biznen bir hanede Ayşe abay adlı bir qartanay qızı Leylânen otura edi. Bir künü Ayşe qartanay dağ eteginde ölü tavuqnı tapıp: "Alla berdi bir qısmet", – dep pişirip aşağan edi.
Bizlerni Alla qorçaladı, Uralda çoqqa qalmadıq, 1946 senesiniñ yanvarında anamnı NKVD komendantı çağırıp: "Siziñ qorantañız Kirgiziyağa çağırıla. İsteseñiz baar navigatsiyasını beklep ketesizmi, isteseñiz cayav ketesizmi, özüñiz baqıñız", – dedi. Anam komendanttan bir kün tüşünip baqmağa soray. Evge qaytıp abamlarnen muşavere etip, cayav ketmek qararına keleler, çünki qalmaq – ölüm, ketmek – ihtimal… Anamnıñ qararınen yolğa azırlanıp, yolğa berilgen payogımıznı, urbalarımıznı alıp, "Bismillâ"nen yolğa çıqtıq.
Bizlerni Kirgiziyağa kim çağıra eken, dep tüşündik. Meseleniñ anahtarı Reşad ağamızda eken. O cenkten evel Kerç maden zavodınıñ rabfakını bitirip, RostovDonda tibbiyat institutına oqumağa kire. Cenk başlanğan yılı medinstitutnıñ 4-nci kursında oquy edi ve soñki kursını tap Frunze medinstitutında bitire. Devlet komissiyası oña lagerlerniñ birine işke yollanma bere. Onıñ işke barğan lagerinde o vaqıtta zaklüçönnıylerniñ ölüm derecesi pek yüksek eken. Böyleliknen bizge Uraldan çağıruvnı Reşad ağamız çareledi.
Ural sürgünliginden yanvar ¬ayında cayav dağ yolunen 10 kün degende Solikamsk şeerine yetip keldik. Solikamskke yeteyatqanda hucur bir vaqia olıp keçti. Bizler dağda yarım yıl olıp maşina, parovoz seslerinden kesik edik. Şeerge yetkenimizde parovoz gudogı bizlerni şaşmalattı. Solikamskten Kirgiziyağa taraf ketken poyezlarnen episi olıp bir aylıq yol keçip Frunzege yettik. Reşad ¬ağamnıñ qorantasında oturıp soñ spetskomendaturanıñ ruhsetinen biz Frunze rayonı Moldhavanovka köyünde bir haneli evde yañı ömür başladıq. Anam, üyken abam işke kirdiler. 1947 senesi biz oturğan yerge propuskasız gizli Zeyde-şerfe tize anam Buharadan kelip qayttı. Zeyde tize anam kelip ketken soñ bizim qorantamız da ne olsa da bir yerde olayıq, dep ruhsetnen Buhara şeerine köçtik. Buharada spetsrejim daa qattı edi. Birevni bir yerge qıbırdatmay ediler. Rayonlarda oturğanlar köy-qışlaqtan rayon merkezine bazarğa barsalar, komendantlar tutıp qapata ediler.
Şu qattı rejim meni de sıqıştırğan edi. 1953 senesi orta mektepni bitirgen soñ Samarqand kooperativ institutına kirecek olıp, vesiqalarımnı yolladım ve imtianlarğa çağıruv aldım. Komendnaturadan propuska bermediler, imtianlarnıñ müddetiniñ yarısı keçken soñ komendant propuska berdi. Men Samarqandğa barıp qabul komissiyasınıñ reisine meseleni añlatqan soñ 10 kün içinde 4 imtian berip konkurstan keçmek kerek edim. İşim ha¬yır olıp, men institutnı alâ diplomnen bitirdim. Men institutnı bitirgence 1956 senesiniñ qararınen spetspereselentslikni alıp taşlasalar da, Vatanımızğa qaytuv yolları qapalı edi.
Bir vaqianı hatırlamaq iste¬yim. Brejnev devirinde qırımtatarlarnıñ milliy areketiniñ komandirovkalarınıñ birinde Moskvağa barğanımda "Zolotoy kolos" musafirhanesine barğan edim. Yerleşecek olıp administratorğa pasportımnı uzattım. O pasportımnı körip: "İz Krımsköy oblasti ne prinimayem", – dep cevaplandı. "A çto Krım ne Sovetskiy Soyuz?", – degenime, – "Pojaluysta ne nastaivayte, yesli ya vas ustroyu menâ tut je snimut s rabotı", – dedi. Militsiyanıñ adresini soradım ve militsiyağa bardım. Nevbetçi kapitanğa vesiqamnı ve pasportımnı uzatıp: "Men komandirovkağa keldim. Moskvada qırımtatarlarnı musafirhanege yerleştirmey ekenler. Öyle olsa maña komandirovka dokumentimde qırımtatarlar musafirhanege yerleştirilmey, degen yazı qoyu¬ñız", – dedim. Nevbetçi kapitan böyle degenime açuvlanıp, deral musafirhanege telefon açıp: "Komandirovka vaqıtına yerleştiriñiz", – dep buyurdı. Musafirhanege qaytıp barsam, administrator meni eski tanışım kibi qabul etti ve yahşı hanege yerleştirgen edi.
Halüq Noman oğlu ŞEYH-zade

2.Güner Aqmolla:
"Men Qırımda musafir tuvulman"

Romaniyalı qırımtatar yazıcısı, şaire,  faal ziyalılardan biri, "Emel" mecmuasınıñ muarriri Güner Aqmollanıñ adını Qırımda yahşı bileler. Onıñ belli söz ustası Riza Yusufovnıñ icrasında eşittigimiz "Neden?" şiiri Vatan ağrısı, accısı ve asretliginen qalplerimizni yaqa. Keçenlerde Güner abla kene Qırımğa teşrif buyurdı. "Men mında musafir tuvulman, öz üyümdemen", – dey o, ve kerçekten de öyle.

– Güner hanım, hoş keldiñiz Vatanğa! Bu, endi qaçıncı ziyaretiñiz?
– Men yedinci sefer keldim. Baştaları 18 mayısta matem kününde halqımıznen beraber olmaq içün gruppa erkânında kelip qayttım. Bu maña pek az keldi, yurtuma toyup olamadım. 2004 senesi Suyum Memet hanımnen kelip, eki afta qaldıq. Keçken sene mayısta Bütündünya qırımtatar kongressine, soñra avgust ayında ayrı¬ca keldim. Bu keresinde kene de özüm serbest keldim. Baş maqsadım, istegim halqımıznıñ mındaki vaziyetini yaqından körmek-bilmek ve anda bildirmektir. Bu qadar eziyetler çektiñiz, ezildiñiz, amma milliy ruhnı, til ve medeniyetimizni coymadıñız. Mına şularnı yaqından tanımağa isteyim. Aqmescitteki universitetlerde, esasen QMPU ve TMU-nde çalışqan ocalarnen işbirlik tizmek, bundan da ğayrı köylerde yaşağan tatarlarnıñ turmuşını körmege merağım büyüktir. Tatar, degenime sıqılmañız, bu elbet de qırımtatar demektir, biz qısqadan aytmağa alıştıq. Ğarip, fa¬qır tatarlarğa biraz da yardımımız tiyse başımız kökke yeter.
– Sağ oluñız. Güner abla, aslı da bu birinci sual olmaq kerek edi. "Siz kimsiñiz? Kimlerdensiz? Qırımnıñ qaysı yerindensiñiz?".
– Men – bir qırımtatar qadınıman.
– Kemterlik etmeñiz, büyük bir tarihiy roman yazğan edip, şaire, muarrir, ocasıñız. Şular aqqında tafsilâtlıca aytıñız.
– Bir qaç şiir qaraladım, maqaleler ve öz ana tilimde 600 saifeli  "Tatarlar" adlı tarihiy roman yazdım. Men kibi ana tilinde bir ders körmegen insanğa ana tilinde eser yazmaq iç qolay degil. Bütün bularnı yazıp, bir maqsadnı közde tutam – milletimni bütün dünyağa tanıtmaqtır. Belli bir devirde bizni tarihtan silip taşlayazdılar. Ve atta bugün de: "E, tatar barmı aslı şimdi dünyada?", – dep sorağanlar az degil. Bu sualni eşitkenim sayın ağlayım, rahmetli Memet Niyaziy ayt¬qanı kibi: "Mezarımda bile, tatar barmı, dep cılaycaqman". Biz – barmız! Amma qabaatımız özümizni tanıtmağa bilmegenimizde, birleşmegenimizde. Sağ olsunlar, bıltır yazıcılar Riza Fazıl ve Dilâver Osman bizge kelip, anda qırımtatar yazıcılarınıñ bir bölügini açtılar. Biz de anda edebiyatımıznıñ inkişafı oğrunda çalışmaqtamız. Şu işler aqqında, umumen Romaniyada yaşağan qırımtatarlarnıñ tarihına dair bilgenlerimni bu künlerde QMPU ve TMUniñ talebelerine bermege tırışam. Pek büyük edebiyatçılarımız, milliy şeitlerimiz bar. Siz mında Memet Niyaziy, Necip Haci Fazıl, Müstecip Ülkusal aqqında tek eşitmekçe bilesiñiz. Neler oldı bizim tarihımızda, Romaniyadaki qırımtatarlar neler çekkenini temelli bilmeysiñiz. 100 kişi Qırım içün mahbüs oldı. Olar ve olarnıñ balaları da çektiler Vatan accısını. Men ise bu hususta teren bilgileriñiz olğanını ister edim.
– Güner abla, qabaatımız özümizni tanıtmağa bilmegenimizde, dep pek doğru aytasıñız. Siziñ romanıñız qırımtatar tilinde, demek onı kene de tek qırımtatarlar, em ana tilinde oqumağa bilgenler oquycaq-bilecekler. Ya nasıl etip tanıtacaqsıñız halqımıznı bütün dünyağa? Belki romanıñıznı ingliz ve daa başqa dünya tillerine çevirmek maqsadğa uyğun olur?
– Teşekkür, pek yahşı sual. Romaniyalı yazıcılar endi maña eserimni romen tiline tercime etmek teklifinde bulundılar. Zaten men romen¬ce pek çoq yazdım. Meselâ, şiirlerimni em ana tilimde, em romen tilinde yazam. Buña biling deyler. Yazıqlar olsun, Romaniyada da bugün yaşlar öz ana tilini bilmeyler. Em Qırımda, em Romaniyada milletimiz ögünde aynı problemler, aynı meraqlar ve menfaatlar turmaqta.
"Tatarlar" – bu menim birinci ve soñki romanım olacaq. Artıq yazmam, deyim. Onda men tatarlarnıñ tarihını HIH asırdan başlap bizim kelüvimizni añlatam, romanda dünya cenkleri, Balqan cenki yer alıp, köçüvniñ sebebi, açlıq, horluq, zorluq tarif etile. Men bularnı Ülkusaldan, Altuğdan eşitkenim bar. Bulardan siziñ de haberiñiz olğanını isteyim.
1943 senesi bizim aydınlarımız "Milliy qurtulış komiteti" tizdiler ve poyezd kiralap Odessağa keldiler. 300-den ziyade qırımtatar ailesini bala-çağasınen beraber Romaniyağa ketirdiler. Biz olarnı yıllar¬ca qardaşlarımız kibi qayğırdıq, baqtıq. Ne yazıq ki, sekiz aydan soñ olarnıñ peşinden qızıl ordu askerleri keldi ve babaylarımıznı, tataylarımıznı yaqtılar, 101 adamğa siyasiy ceza berildi. Men bular aqqında mahsus bülleten azırladım.
– Güner hanım, menim sizge "Siz kimlerdensiñiz?" degen sualime tolu cevap almaq ister edim.
– Menim ata-dedelerim 1850-lerde Qırım toprağını cılay-cılay terk etkenler. Men balalığımda tanığan qartanam ve qartbabam Qırımnı köralmay, asretli közyaşlarıman keçtiler bu dünyadan. Şunıñ içün de men Qırımğa sıq kelem. İlk sefer kelgende yurttan bir avuç topraq alıp ketip, olarnıñ aziz qabirleri üstüne septim. Baba yağından tam qaydan kelgenlerini bilalmadılar, tahminen Aqmescitniñ civarındaki köylerden birinden olsa kerek. Ana yağım ise  Müstecip Ülkusalnıñ sülâlesindendir. Olar Canköy ya da Keriç betten kelgenler, degen tahmin bar.
– Güner abla, muarrirlik yapıp, özüñiz azırlap çıqarğan "Emel" mecmuası aqqında da ikâye etseñiz.
– "Emel" mecmuası 1930 senesi yanvar 1-den dayım Müstecip Ülkusal tarafından Romaniyada çıqarıla başladı. Oña Necip Acı Fazıl yaqından yardım etken, jurnalnıñ maddiy masraflarını da ekisi kötergenler. Mecmuanıñ adını Memet Niyaziy salğan: "Müstecip, sen bir mecmua çıqar ve eñ yahşısı onıñ adını "Emel" dep sal.  Bizim bir emelimiz bar – Qırım. Milliy dhavamız toqtalmağanğa qadar onıñ faaliyeti de toqtamasın", – dep nasiat bergen. Mecmuanı çıqaruv boyunca beş kişiden ibaret teşkiliy komitetniñ alğan qararı boyunca mecmuanıñ baş mevzusı Qırım dhavası, dep belgilene. Mecmua 11 yıl devamında Romaniyada neşir etile, soñra Ülkusal Türkiyege köçe ve endi bayağı tenefüsten soñ 1960-tan 1998-ge qadar anda çıqarıla. Doqsanıncı senelerde artıq söz serbestligi kelgen soñ, men Romaniyadaki tatarlarğa mecmuanı kene öz yerine qaytarmaqnı ve canlandırmaqnı teklif ettim. 2003 senesi Anqara-İstanbul yolunda türkiyeli arqadaşlarnen körüşip, izin aldım. İsmail Otar şahsen maña aytqan sözlerini iç unutmam: "Güner, "Emel"niñ saibi menmen. Menden sağa  musaade – çıqar onı Romaniyada. Amma bir talabım bar – milliy dhavadan bir adım bile çekilmeyceksiñ. İç zaman  deñişme!". Men daima şu vasiyetke köre iş tutmağa tırışam. Zaten menim de yekâne emelim, maqsadım, boyun-borcum bar. Bu emelden, maqsaddan iç çekilmem. Çünki kommunizm devirinde 15 aydınımız Qırım içün şiddetli cezalandılar, zindanlarda oturdılar, amma maqsadlarından qaytmadılar.
Mecmuanıñ maddiy masraflarını Necip Acı Fazılnıñ eki evlâdı – Süyüm Memet ve Bora Ülkusal kötergenlerini mıtlaqa qayd etmek isteyim. Olar, biz bunı ölgence yaparmız, deyler. Sağ olsunlar, babalarınıñ aziz ruhunı şad etip, işini yaşatalar. Mecmuanı başta Qırımğa, soñra Türkiyege, Amerikağa, Kanadağa yollayım. Çarem olğanda Azerbaycan, Albaniya ve atta Moğolistanğa bile yiberdim.
Epimiz beraber Qırımnı çeçek kibi yaratayıq.
– Güner hanım, meraqlı subet içün, Qırım ve milletimiz oğrunda yapqan hızmetiñiz içün köp sav bolıñız. İsteseñiz, Sizni Keriçke alıp barayım, andaki köylerni köstereyim.
– Bek aruv bolır edi, anda barmaq istegim bek balaban. Ana yağım Keriçten, dep ayttım da. Ana yurtumnı da körsem ökünmez edim.
Zera BEKİROVA

3.Aile degerlikleri
Qartanalarımdan tüs

Qırımtatar halqınıñ sanatı – bizim milliy ğururımızdır. Evel zamanlarda yaratılğan sanat eserleri – toqumacılıq, nağışçılıq, quyumcılıq eşyaları – olarnıñ episi dünya medeniyetiniñ bir parçası olıp, bizim misilsiz baylıqtır. Örnekleri altın yipnen nağışlanğan anterlerge, marama ve feslerge, quşaqlarğa baqsañ, yüregiñ quvana, közleriñ qamaşa. Pek büyük ustalıqnen yaratılğan acayip urbalar er kesni meftün ete. Böyle bir meraqlı işlemelerden birisi olmış elbez bizim qorantamızda da saqlanıp qalğan. Bu elbez XIX asırda tikilgen bir nümünedir.
Bu elbez Üsniye büyükanamnıñ (anamnıñ anası) ecdatlarından qalğan bir tüstir. Üsniye büyükanamnıñ Urqiye qartanası 1881 senesi Qarasuvbazarda Emir-İlyas şeyhniñ qorantasında dünyağa kele, büyügen soñ Sudaq yanındaki Vorun köyüniñ mollası Smail efendige qocağa çıqa. Olarnıñ 14 balası ola, lâkin tek 7 balası sağ qala. Üsniye büyükanamnıñ anası Mosniye Şerfe qartanam da şu sağ qalğan yedi balanıñ birisidir. Bu elbez Urqiye qartanadan Mosniye Şerfe qartanama, Mosniye Şerfe qartanadan Üsniye büyükanama, ondan - Elmaz anama, anamdan da  maña kelip çıqtı.
Böyle elbez toqumaq içün, birinciden, qoy yününi yuvıp, qurutıp, soñ onı urçuqnen ince yip etip çiyratmaq ve soñra keten to¬quğan tezyada toqumaq zarur. Soñ bu toqumalar legenler (sılapçınlar) içinde aq çamurnen ağartıla. Bu elbezniñ çetlerini Urqiye qartanam özü, öz qolunen işlegen.
Ekinci elbez ise Üsniye büyükanamıñ kelinlik ciyeziniñ bir qısımıdır. Amma bu elbez artıq XX asırnıñ ortalarında işlengen. Bu elbez Özbekistanda, Gülistan şeerinde to¬qulğan. Onı 1960 senesi Üsniye büyükanam ve onıñ anası Mosniye Şerfe qartanam ekisi to¬quğanlar. Üsniye büyükanam tikiş maşinasında örneklerni nağışlağan, Mosniye Şerfe qartanam ise çetlerini işlegen. Rahmetli Mosniye Şerfe qartanam bir gecede bir maqara yip işletip bitire eken.
Bu elbezni de biz, qartanalarımıznıñ tüsü, dep aybetlep saqlaymız. Alla sağlıq berse, ömür berse, torunlar körsem, bu elbezlerniñ tarihınen olarnı da tanış eterim.
Lütfiye QURTÜMEROVA,
Zuya milliy mektebiniñ
6-ncı sınıf talebesi