Qırımtatar halqınıñ hatıra ve tanılğan künleriniñ taqvimi

Qırım Cumhuriyet müessisesi

«İ. Gasprinskiy adına qırımtatar kütüphanesi»

QIRIMTATAR HALQINIÑ

HATIRA VE TANILĞAN KÜNLERİNİÑ

TAQVİMİ

2011

Aqmescit 2010

Kitap Qırım Muhtar Cumhuriyeti Millletlerara munasebetler ve sürgün olunğan grajdanlar işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ maddiy yardımınen neşir olundı.

Tertip etici: D. Belâlova

Çıqışına mesül: G. Yagyayeva

© QCM «İ. Gasprinskiy adına qırımtatar kütüphanesi» bildire: Taqvimniñ köçürilip alınması, oña kirgen malümatlarnıñ qullanması kütüphaneniñ resmiy razılığınen yapıla biline.

QCM «İ. Gasprinskiy adına qırımtatar kütüphanesi»niñ İnformatsion-bibliografik bölügi «2011 senesine qırımtatar halqınıñ hatıra ve tanılğan künleriniñ Taqvimi»ni taqdim ete. «Taqvim» eki qısımdan ibaret. Birinci qısamğa künü ve ayı belli oğan malümatlar kirsetilip, ekincisinde – taqvim ceetinden künü ve ayı belgisiz olğan malümatlar kirsetildi.

* belginen qayd etilgen taqvim künleri qısqa biografik malümat ve bibliografik cedvel ile tekmillengenler.

«Taqvim»nen qullanmasını yengilleştirmek içün «Şahsiyelerniñ elifbe cedveli» ilâve olaraq berile.

Taqvimniñ tertip etilmesinde kütüphaneniñ malümat-bibliografik apparatı ve aşağıdaki neşirler qullanıldı:

1. Asanin İ. Adalet küreşi saflarında: (Hatire kitabı). 1, 2, 3– ci kitaplar – Simferopol: Qırımdevoquvpedneşir, 2002 – 2006.

2. Deyateli krımskotatarsköy külturı (1921 – 1944): Biobibliografiçeskiy slovar / Gl. red. i sost. D. P. Ursu. – Simferopol: Dolâ, 1999. – 240 s: il.

3. Krımskotatarskaya entsiklopediya. V 2– h t. / Avt.– sost. Refik Muzafarov. – Simferopol: Vatan, 1993.

4. Krımskotatarskiye hudojniki: Biobibliografiçeskiy slovar / Sost. E. Çerkezova. – Simferopol: Dolâ, 1999. – 68s.

5. Kürtiyev R. Krımskiye tatarı: etniçeskaya istoriya i traditsionnaya kultura. – Simferopol, 1998. – 152 s.: il.

6. Qurtnezir Z. Qırımtatar edipleri: Ömür ve yaratıcılıqları aqqında qısqa malümatlar – Simferopol: Tavriya, 2000. – 223 s.

7. Fazıl R., Nagayev S. Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı: qısqa bir nazar. – Aqmescit: Qırımdevoquvpedneşir, 2001. – 640 s.

8. Yunusova L.S. Krımskotatarskaya literatura: sbornik proizvedeniy folklora i literaturı VIII– HH vv. – Simferopol: Dolâ, 2002. – 343 s: il, portr.

Qaydlar ve teklifleriñizni aşağıdaki adres boyunca yollay bilesiñiz: Aqmescit, Samokişa soq., 8. Qırım Cumhuriyet Müessisesi «İ. Gasprinskiy adına qırımtatar kütüphanesi», informatsion-bibliografik bölügi. Bağlanmaq içün tel.: (0652) 24– 95– 60.

İ. Gasprinskiy adına kütüphenesi 2011 senesine abune olunğan neşirler

Gazetalar

1. Avdet

2. Argumentı i faktı v Ukraine

3. Balans-bücet

4. Vetan Krım

5. Golos Krıma

6. Golos Ukrainı

7. Den

8. Zerkalo nedeli

9. Knijnoye obozreniye

10. Komsomolskaya pravda v Ukraine

11. Krımskiye izvestiya

12. Krımskaya pravda

13. Krımskaya gazeta

14. Krımskoye vremâ

15. Qırım

16. Lіteraturna Ukraїna

17. Literaturnıy Krım

18. Maarif işleri

19. Miras

20. Narodnaya tribuna

21. Pervaya krımskaya

22. Pensionnıy küryer

23. Poluostrov

24. Segodnâ

25. Sobıtiya

26. Suvdağ sesi

27. Tatarskiy mir

28. Urâdoviy kur’єr

29. Hidayet

30. Şölem

31. Yañı dünya

Jurnallar

1. Biblioteka

2. Bibliografiya

3. Bibliotekovedeniye

4. Bіblіöteçna planeta

5. Bіblіöteçniy vіsnik

6. Brega Tavridı

7. Vestnik MGU. Ser. 13.

Vostokovedeniye

8. Vіdomostі VR Ukraїni

9. Vokrug sveta

10. Gasırlar avazı / Eho vekov

11. Yıldız

12. Kalendar znamennih dat Ukraina

13. Komsomolskaya pravda v Ukraine

14. Lübimıye tsvetı

15. Nauka i religiya

16. Nauçnıye i tehniçeskiye b-ki

17. Nesil

18. Öteçestvennıye arhivı

19. Ohrana truda

20. Pedagogіka tollerantnostі

21. Pedagogiçeskiy vestnik Krıma

22. Pravo i praktika

23. Priroda

24. Rossiya i musulmanskiy mir

25. Sbornik normativnıh aktov ARK

26. Sovremennaya biblioteka

27. Sotsiologiya: Teoriya, metodı…

28. Ukraїnskiy іstoriçniy jurnal

29. Ekonomika Ukrainı

2011 senesine qırımtatar halqınıñ hatıra ve tanılğan künleri

I

YANVAR

1 - Safter Nagayev (1941 - 2009) – yazıcı, edebiy tenqidçiniñ doğğanına 70 yıl tola*

2 - Fikret Saledinov (1926- 2006) – şair, bestekâr, oca ve yırcınıñ doğğanına 85 yıl tola

3 - 330 yıl evel (1681) Qırım hanlığı, Rusiye ve Türkiye arasında barışıqlıq ve sıñırlarnı belgelegen Bağçasaray añlaşması imzalanğan edi.

15 - Agatangel Krımskiy (1871-1942) – şarqşınas, akademikniñ doğğanına 140 yıl tola*

16 - Tohtar Afuzov (1901-1942?) – ressamnıñ doğğanına 110 yıl tola

21 - 1921 s. Vatandaş cenkinden soñ Qırımrevkomı ve RKP(b)niñ oblastkomı toplaşuvında Qırım «Muhtar Cumhuriyeti» ilân etilmesi meselesi baqıldı

30 - Kacametova Safure (1951) – Qırımtatar tasil hadimleri «Maarifçi» Cumhuriyet Assotsiatsiyasınıñ reisiniñ doğğanına 60 yıl tola

FEVRAL

1 - Amet-Han Sultan (1920-1971) – uçucı, Eki Defa Qaramannıñ vefat etkenine 40 yıl tola

6 - Fatma Yazıcıyeva (1906-1991) – oca, qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 105 yıl tola

9 - Alişer Navoi (Nizamaddin Mir Alişer) (1441-1501) – meşur şarq şairi, felsefeci, devlet erbabınıñ doğğanına 570 yıl tola

11 - Memet Abselâmov (1911- 1988) - ressamnıñ doğğanına 100 yıl tola*

11 - Abibulla Odabaş (1881- 1938?)- oca, yazıcınıñ doğğanına 130 yıl tola*

14 - Amdi Giraybay (1901-1930) – şairniñ doğğanına 110 yıl tola*

16 - Server Cetere (1906- 1980) – artistniñ doğğanına 105 yıl tola*

18 - Yağya Kasımov (1906-1987) - qırımtatar milliy areket şştirakçisiniñ doğğanına 105 yıl tola

20 - Musa Mamut (1931-1978) - qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 80 yıl tola*

23 - Noman Çelebicihan (1885 – 1918) – şair, içtimaiy-siyasiy erbabınıñ hatıra künü*

25 - 130 лет со дня рождения Абдурешида Медиева (1881-1912), общественно-политического деятеля, журналиста, педагога, издателя

MART

1 - Mamut Çurlu (1946) – ressam, dekorativ-ameliy sanat ustasınıñ doğğanına 65 yıl tola

1 - Bakuda (1926) arab urufatından latin urufatına keçüv meselesine bağışlanğan birinci Türkologik kurultayı ötkerilgenine 85 yıl tola

3 - «Alem-i Nisvan» jurnalınıñ birinci sanı basılıp çıqqanına 85 yıl tola. Jurnalnıñ baş muarriri – Şefiqa Gasprinskaya

12 - İsmail Lömanov (1871-1942) – oca, tilşınasınıñ doğğanına 140 yıl tola*

13 - Seydamet Halibayev (1936-1999) – qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 75 yıl tola

18 - Qırım (Şarq) cenki bitkenine 155 yıl tola (1856)

20 - İsmail Gasprinkskiy (1851-1914) – maarifçi, oca, naşir, yazıcınıñ doğğanına 160 yıl tola*

21 - Navrez – baar ve ziraatçılıq bayramı*

21 - Bekir Osmanov (1911-1983) – qırımtatarlar milliy areketiniñ teşkil etici ve reberlerinden biri, 1941-1944 ss. Qırımda partizan areketiniñ iştirakçisiniñ doğğanını 100 yıl tola*

25 - Evliya Çelebi (1611—1682 ?) – türk seyahatçısınıñ doğğanına 400 yıl tola*

28 - KPSS Merkeziy komitetine 45 yıl evel (1966) KPSS-niñ XXIII syezdine qırıtatarlarnı 120 000 imzası çekilgen muracaatı yollanılğan edi

APREL

1 - Yuriy Osmanov (1941-1993) – qırımtatar milliy areketimizniñ reberlerden biriniñ doğğanına 70 yıl tola*

26 - Zampira Asanova (1941) – qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 70 yıl tola

28 - (1956) Sovet Sotsialistik Cumhuriyetler Birliginiñ Yuqarı Şurası tarafından qabul etilgen «O snâtii ograniçeniy po spetsposeleniyu s krımskih tatar, balkartsev, turok - grajdan SSSR, kurdov, hemşilov i çlenov ih semey, vıselennıh v period Veliköy Öteçestvennoy voynı" Qanunı çıqmasına 55 yıl tola

MAY

- - Qarasuvbazarda (1906) «Vetan hadimi» gazetanıñ ilk sanı neşir etilgenine 105 yıl tola

7 - Hıdırlez. Ziraatçılıq bayramı*

15 - Seitümer Emin (1921-2004) – şair, qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 90 yıl tola*

18 - AQŞnıñ Boston şeerinde (1986) «The crimean review» («Qırım haberleri») jurnalınıñ birinci sanı çıqqanına 25 yıl tola. Naşir Mübein Altan.

18 - Sürgünlik qurbanlarınıñ hatıra künü*

21 - Andrey Dmitriyeviç Saharov (1921-1989) – fizik, akademik, uquqqorçalayıcınıñ doğğanına 90 yıl tola*

24 - Qırım hanı Devlet-Girey-I Moskva şeerini (1571) zapt etkenine 440 yıl tola

İYÜN

11 - Qırımtatar maarif hadimleriniñ «Maarifçi» Assotsiatsiyası meydanğa kelmesine (1996) 15 yıl tola

20 - Alim Üseinov (1941) – ressamnıñ doğğanını 70 yıl tola*

25 - (1946) Rusei Sovet Federativ Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Yuqarı Şurası tarafından qabul etilgen «Ob uprazdnenii Çeçeno-İnguşsköy ASSR i o preobrazovanii Krımsköy ASSR v Krımskuyu oblast» Qanunnıñ 65 yılığı tola

26 - Emir-Üsein Fazılov (1901-1977) – oca, medeniyet hadiminiñ doğğanına 110 yıl tola

26-30 - (1991) Aqmescitte olıp keçken qırımtatarlarnıñ Qurultay toplaşuvında Meclis reisi olaraq M. Cemilev saylanğanına 20 yıl tola

28 - Vasiliy Dmitriyeviç Smirnov (1846 - 1922) – rusiyeli şarqşınas, professornıñ doğğanına 165 yıl tola

İYÜL

1 - Ayder İzedinov (1926-2008) – muzıkant, baletmeysterniñ doğğanına 85 yıl tola

15 - AQŞ Nyu-York şeerinde yaşağan qırımtatarlarnıñ Milliy merkezi tarafından (1976) «Qırım» fondı meydanğa ketirilmesine 35 yıl tola. Fondnıñ reisi Fikret Yurter

26 - Rustem Memetov (1941) – yırcı, Qırım Muhtar Cumhuriyetinde nam qazanğan artistniñ doğğanına 70 yıl tola

AVGUST

1 - Oraza ayınıñ başlanması. Ramazan ayı başı

9 - Cian boyunca Tamır halqlarnıñ Halqara künü

13 - Kennan Kutub-zade (1906-?) – kinooperatornıñ doğğanına 105 yıl tola

18 - Selime Çelebiyeva (1921-1989) – oyuncı, «Haytarma» ansambliniñ solistkasınıñ doğğanına 90 yıl tola*

30-1 - Oraza bayram

SENTÂBR

1 - (2005) Qırımda ATR telekanalı çalışıp başlağanına 5 yıl tola

22 - Derviza bayramı*

OKTÂBR

1 - İsmail Otar (1911-2005) – belli içtimaiy erbap, edebiyatşınas, tetqiqatçı, qırımtatar edebiy hazinesiniñ toplayıcısınıñ doğğanına 100 yıl tola

7 - Vladimir Aleksandroviç Gordlevskiy (1876-1956) – şarqşınas-türkolog, akademikniñ doğğanına 135 yıl tola

10 - Dmitriy Pavloviç Ursu (1936) – tarihçı, professornıñ doğğanına 75 yıl tola

14 - Şefiqa Gasprinskaya (1886-1975) – içtimaiy erbap, jurnalistniñ doğğanına 125 yıl tola

18 - (1921) VTSK ve SNK RSFSR tarafından Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ meydanğa ketirilmesi aqqında Qarar qabul olunğanına 90 yıl tola

21 - Ervand Vladimiroviç Sevortân (1901-1978) – şarqşınas, professornıñ doğğanına 110 yıl tola*

27 - Şevket Ramazanov (1941) – yazıcı, «Qırım» gazetasınıñ sabıq muarririniñ doğğanına 70 yıl tola

NOYABR

1 - Mesfer İslâmov (1921-2005) – oca, Ulu Vatan cenk iştirakçisiniñ doğğanına 90 yıl tola

3 - Fevzi Aliyev (1936) – bestekârnıñ doğğanına 75 yıl tola*

6-9 - Qurban bayram*

10 - Bütünqırım Tesis Şuralar Syezdi (1921) Qırım Muhtar Sovet Sotsialistik Cumhuriyetiniñ Konstitutsiyasını (esas qanunını) qabul etkenine 90 yıl tola

13 - Nuzet Ümerov (1931) – yazıcınıñ doğğanına 80 yıl tola*

25 - Zeynep Abbasova (Lâtif-zade)(1906-1998) – oca, şaireniñ doğğanına 105 yıl tola

29 - Zore Ablâmitova (Vinogradova) (1916-1989) – alim-biolognıñ doğğanına 95 yıl tola

DEKABR

2 - Seityağya Bilâlov (1931) – qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 80 yıl tola

9 - Remziye Baqqal (1926) – baletmeysterniñ doğğanına 85 yıl tola

21 - Ramazan Osmanov (1906-1979) – ocanıñ doğğanına 105 yıl tola

25 - Edem Nalbandov (1926-1999) – bestekârnıñ doğğanına 85 yıl tola*

26 - Rustem Ali (1936) – şairniñ doğğanına 75 yıl tola

29 - Memet Arslanov (1936-1993) – bestekârnıñ doğğanına 75 yıl tola

29 - Rusiye ve Türkiye arasında (29.12 1791 (9 yanvar künü 1792s.) Yass Tınçlıq añlaşması imzalanğanına 220 yıl tola. Bu añlaşmağa binaen Qırım topraqları Rusiye imperiyası sıñırlarına kirgeni aqqında Halqara tanılması isbat oluna.

30 - (1976) «Yıldız» adlı edebiy-bediiy almanahnıñ (soñundan jurnal) basılıp çıqmasına 35 yıl tola

30 - Fevzi Bilâlov (1936-1999) – yırcınıñ doğğanına 75 yıl tola*

31 - Riza Asanov (1926-2005) – oca, qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 85 yıl tola*

II

Taqvimde künü tam olaraq belli olmağan malümatlar

- Qabul Seitveliyev (1931-1991) – bestekârnıñ doğğanına 80 yıl tola

- Qırımda (1921-1923) olğan açlıqnıñ 90 yıllığı tola

- Üsein Seitümerov (Çurlu) (1921) – qırımtatar miliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 90 yıl tola

- Ümer Adamanov – «Mişka-Tatar» (1913-1943) – Ulu Vatan cenk iştirakçisi, Poloniya Qaramanınıñ doğğanına 95 yıl tola*

- Mambet Aliyev (1916-1976) – yazıcınıñ doğğanına 95 yıl tola*

- Mennan Camanaqlı (Reşidov) (1916-1942) – şairniñ doğğanına 95 yıl tola*

- Üzeir Abduramanov (1916-1986) – Sovetler Birliginiñ Qaramanı, qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 95 yıl tola*

- İlyas Mustafayev (1916-1991) – qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 95 yıl tola

- Fetta Akim (1911-1961) – şairniñ doğğanına 100 yıl tola*

- Hatice Mazinova (1911-1990) – oca, qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 100 yıl tola

- Tair Üsein (1911-1942) – şairniñ doğğanına 100 yıl tola

- Beytulla Muratov (1911-1998) – qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 100 yıl tola

- Seithalil Halilov (1906-969) – qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 105 yıl tola

- Suleyman Veliyev (1906-1987) – qırımtatar milliy areket iştirakçisiniñ doğğanına 105 yıl tola

- İbraim Fakidov (1906 ? -2003) – alim, fizik-magnitolog, tehnika ilimleri doktorı, professornıñ doğğanına 105 yıl tola

- Memet Umarov (1901-1993) – filolognıñ doğğanına 110 yıl tola

- Ali Asanov (1901-1938) – içtimaiy erbap, ocanıñ doğğanına 110 yıl tola

- Qırımtatar teatriniñ teşkil olunmasına 110 yıl tola*

- Cemil Kence (1896-1945) – şairniñ doğğanına 115 yıl tola*

- Asan Aliyev (1891-1928 ?) – ocanıñ doğğanına 120 yıl tola

- Cemil Kermençikli (1891-1942) – şairniñ doğğanına 120 yıl tola*

- İbraim İbraimov (1886-1938) – ekim, farmatsevtniñ doğğanına 125 yıl tola

- Kâzim Üseinov (1886-1938) – folklorcınıñ doğğanına 125 yıl tola

- F. F. Laşkovnıñ «Şagin-Girey, pösledniy krımskiy han» serlevalı kitabınıñ (1889) neşir olunmasına 125 yıl tola

- Celâl Meinov (1881-1938) – yazıcı, rejisser, teatral tenqidçiniñ doğğanına 130 yıl tola*

- Şamil Üsein Tohtarğazı (1881-1913) – şairniñ doğğanına 130 yıl tola*

- İ. Gasprinskiyniñ «Russkoye musulmanstvo: Mısli, zametki i nablüdeniya musulmanina» serlevalı risalesiniñ (1881) neşir olunmasına 130 yıl tola

- Abduraman Qadri-zade (1876-1938) – şairniñ doğğanına 135 yıl tola*

- İsmail Aqqi (1876-1938) – ocanıñ doğğanına 135 yıl tola

- Yağya Naci Bayburtlı (1876-943) – ocanıñ doğğanına 135 yıl tola*

- Mustafa Topal (1866-?) – halq kedayınıñ doğğanına 145 yıl tola

- Nikonor Aleksandroviç Marks (1861-1921) – arheologiya professorı, qırımtatar efsaneleriniñ toplayıcısınıñ doğğanına 150 yıl tola

- G. Raddeniñ «Krımskiye tatarı (İssledovaniya i materialı)» serlevalı kitabınıñ neşir olunmasına (1856-1857) 155 yıl tola

- Alim – aydamaq – Alim Azamat oğlu (1816-1849) – halq qaramanınıñ doğğanına 195 yıl tola

- Aşıq Ümer (1621-1707) – klassik qırımtatar şairiniñ doğğanına 390 yıl tola*

- Afif-zade Abdulaziz (1611-1694/1695) – şairniñ doğğanına 400 yıl tola

- Kâmil (Han Sofu Mehmed Geray IV) (1591-1676) – Qırım hanı, şairniñ doğğanına 420 yıl tola

- Yusuf Balasagunskiy (tahminen 1021 - ?) – türk şairi, «Qudatgu-bilig» poemanıñ müellifiniñ doğğanına 990 yıl tola

Yubilâr kitaplar

- F. F. Laşkovnıñ «Şagin-Girey, pösledniy krımskits han» serlevalı kitabınıñ (1889) neşir olunmasına 125 yıl tola

- İ. Gasprinskiyniñ «Russkoye musulmanstvo: Mısli, zametki i nablüdeniya musulmanina» serlevalı risalesiniñ (1881) neşir olunmasına 130 yıl tola

- G. Raddeniñ «Krımskiye tatarı (İssledovaniya i materialı)» serlevalı kitabınıñ neşir olunmasına (1856-1857) 155 yıl tola