Yaqub Şakir-Ali

Портрет: 

YAQUB  ŞAKİR-ALİ  (1890-1930). Bağçasarayda esnaf qorantasında dünyağa kele. Onıñ balalıgı ve ösmürlik çağı yoqsullıqta keçe. Şeerdeki ruşdiye mektebini bitirgen soñ, 1905 seiyesi 15 yaşında ekende onı İsmail bey Gasprinskin öz basmahanesine işçi olaraq qabul ete ve anda o, mürettillik (arif cıyuv) zenaatını ögrene. Basmahanede çalışır eken, Yaqub daima kündelik matbuatnen tanış olıp tura, "Terciman"da. "Vetan hadimi" ve diger gazetalarda, jurnallarda basılğan edebiy eserlerni çıqqan kitaplarnı daima oquy. öz bilgisini arttıra, bediiy adebiyatne" ep ziyade meraqlana. Soñra özü de şiirler toqup başlay ve bazılarını "Terciman"da bastıra. Ta balalıqtan yoqsullıqnıñ ne ekenini bilgen, aliy halqnıñ ağır yaşayışını körgen Şakir-Aliniñ dünya baqışına, içtimaiy añınıñ ösüvine 1905 senesi inqilâbı, reaktsiya yılları ve birinci cian cenki kibi vaqialar büyük tesir bıraqalar. 1916 ssnesinden ömüriniñ soñuna qadar o, Bağçasarayda Arslan ağa mektebinde, Azek ve Bitaq köylerinde ocalık yapa ve şiirler yazuvını devam ete.

Şu yılları yazgan şiirlerinde Şakir-Ali oquv ve bilgi, maarif ve medeniyet, ahlâq mevzularını aks ettire, özünin esas vazifesini o, halqnı caillikten qurtaruv işine yardım etüv dep tanıy. "Derdimizniñ dermanı maarifettir", — dey o "Endi uslanalım" degen şiirinde.

1917 senesi Bağçasaray muallimler cemiyeti tarafından Aqmescitteki "Qırım ocağı" basmahanesinde şairniñ "Duyğularım" adlı 32 saifelik şiirler cıyıntığı neşir etile ve anda onıñ 1915-1917seneleri yazgan 25 qadar şiiri kirsetile. Ebet, kitapnı o özü çıqarmağa maddiy küçü yetmey, şunıñ içün oña muallimler cemiyeti yardım ete. Bu aqta müellif özü kitapqa yazgan sez başında şöyle dey: "Nice zamanlardan beri basılmasına muvafak olamadığım bu eserni, misrafını da öz üstüne alıp, Bağçasaray muallimler cemiyeti çıkarmağa qarar vermıştir".

Bu kitaptaki şiirlerden körüne ki, Yaqub Şakir-Ali qırımtatar edebiyatında inqilâptan evel birinci olıp öz eserlerinde emekçi adam. işçi mevzusını ülkede şekillenip başlağan işçiler sınfı mevzusını köterip çıqqan şair oldı.

1916  senesi yazğan "Mektep ve milliy til" şiirinde kene oquv mevzusını devam eterek:

Mektep ilim deryasıdır, sem de bunıg dal da çıq!

Namlı, şüretli olursıñ, cealeti ur da yıq!--

dep yaza. Lâkin ket-kete onıñ eserleriniñ demokratik ruhu ep arta. Aynı şu senesi yazgan şiirlerinden birinde işçilerge hıtap eterek şöyle dey;

Ey, şiçiler. devir yetti,

 Çalışmaya tam zamandır.

Uyumañız, uyanıñız,

İşlemeye tam zamandır.

1917 senesi yanvar ayında yazğan "Qış" şiirinde şair yoqsul halqnıñ ömürini şefqatsız qışnen qıyas etkenden olıp:

Çıqar bir kuş, nurlu küneş, yayar altın telleri,

 Qalmaz eser suvuqlardan, esmez işmal yelderi

dey, yani endi faqır halq da kün körer, serbestlik olur. degen fikirni ortağa süre. "Tañ" adlı şiirinde o inqilâbnıñ berecek serbestligini bütün canlı mahlüqatnıñ tañ atqam vaqtındaki quvançına beñzete:

Teprenirler kün açılsa em fikirler, em isler.

Yağdırırlar qoquları baze güller, nargizler.

Sovet devirinde onıñ eserleri "Yeñi dünya", "Yaş quvet" gazetalarında, "İleri", "Yeñi Çolpan". "Oquv işleri" jurnallarında basılıp turdı. Onıñ bu devirde yazğan "İşçilerge", "Fabrika", "Mazlumlar yaşay". "Qartal ve yırtıcı quşlar", "Yazda" kibi ve daa çoq eserleri qırımtatar edebiyatınıñ inkişafına qoşqanciddiy issesidir.

İstidatlı şairimiz Yaqub Şakir-Ali özünden qıymetli edebiy asabalıq qaldırıp, yaratıcılığınıñ gür vaqtında, 1930 senesi 40 yaşıia yetmezden vefat etti.

(Yaqub Şakir-Aliniñ şiirleri "Yıldız" jurnalınıñ 1987 s. 6-ncı, 1996s. 1-ici, 1998 s. 7-nci sanlarında basıldı).

                                                 Fazılov R., Nagayev S. Qırımtatar edebiyatınıñ tarihı. – Simferopol, 2001. – S.255-257